«Η κατανόηση, αξιοποίηση και διαμόρφωση της ομάδας και του συμβολαίου στο σχολικό πλαίσιο»

Έντυπο Yποβολής Γραπτής Εργασίας

Ονοματεπώνυμο  Επιμορφούμενου/ης

Γκούμα  Όλγα

Ονοματεπώνυμο Επιμορφωτή/τριας -  συμβούλου	Μαυρομμάτη Ευφημία
Ημερομηνία αποστολής Γ.Ε .	31/1/2014
α/α ΓΕ	2η

Θέμα: Εφαρμογή διδακτικού σεναρίου στη διδακτική ενότητα : «Εικονομαχία: μια τραγωδία που συγκλόνισε την Εκκλησία», Θρησκευτικά Γ΄ Γυμνασίου Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 2006, σ.73-76.

Τίτλος Διδακτικής Πρακτικής

Δημιουργός/-οι: Γκούμα Όλγα

Ιδιότητα: Εκπαιδευτικός ΠΕ1      

E-mail: olgouma@yahoo.gr

Γνωστικό/-ά αντικείμενο/-α της Διδακτικής Πρακτικής: Θρησκευτικά Γ΄ Γυμνασίου

Βαθμίδα Εκπαίδευσης: Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Τάξη: Γ΄ Γυμνασίου

Ενότητα:19.«Εικονομαχία: μια τραγωδία που συγκλόνισε την Εκκλησία», Θρησκευτικά Γ΄ Γυμνασίου Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 2006, σ.73-76.

Εκτιμώμενη διάρκεια: δύο (2) διδακτικές ώρες

Εφαρμόστηκε: Στο Γ΄2 του Γυμνασίου Κρηνίδων Καβάλας

Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές: Θρησκευτικά, Ιστορία, Αισθητική Αγωγή, Πληροφορική.

Μέθοδος: Ομαδοσυνεργατική, εμπλουτισμένη διδασκαλία, καθοδηγούμενη ανακάλυψη, συζήτηση.

Τεχνικές: Καταιγισμός ιδεών, διδασκαλία από πηγές, διαθεματική προσέγγιση, δραματοποίηση-παιχνίδι ρόλων, διδασκαλία μέσω της τέχνης, υποστήριξη από ΤΠΕ.

Γενικός Σκοπός: Να γνωρίσουν οι μαθητές τα αίτια που οδήγησαν στην Εικονομαχία, τα γεγονότα που στιγμάτισαν την περίοδο, τις υπερβολές και τις ακρότητες εικονομάχων και εικονόφιλων, καθώς και τις αποφάσεις των Συνόδων σχετικά με τις εικόνες.

Επιμέρους Στόχοι ως προς το γνωστικό αντικείμενο και ως προς τη

μαθησιακή διαδικασία(Γνώσεις Δεξιότητες Στάσεις)

Οι μαθητές θα είναι ικανοί να:

·         Εμπλουτίσουν σε ιστορικό και θρησκευτικό επίπεδο τις γνώσεις τους για την Εικονομαχική έριδα, εντάσσοντας στη μέθοδο μελέτης τους και τις πηγές.

·         Αναπτύξουν κριτική σκέψη στη διερεύνηση των πραγματικών αιτιών που οδήγησαν σ’ αυτή την τόσο σκοτεινή για την εκκλησιαστική ιστορία περίοδο.

·         Εξοικειωθούν με το περιεχόμενο ιστορικών – θεολογικών εννοιών (Εικονομαχία, Εικονολατρία, Εικονοκλάστες, Σύνοδοι).

·         Έρθουν σε μια πρώτη επαφή με την τέχνη της εποχής μέσα από  παραδείγματα εικονικής και ανεικονικής νοοτροπίας.

·         Έρθουν σε επαφή με την πολιτιστική  και θρησκευτική ιδιαιτερότητα και κληρονομιά τους δείχνοντας ταυτόχρονα σεβασμό και ανοχή στο διαφορετικό.

·         Να εντοπίσουν σύγχρονες μορφές θρησκευτικού φανατισμού και να συνδέσουν το «τότε», με το «σήμερα».

Υλικοτεχνική Υποδομή:

Αξιοποιήθηκε το διαδίκτυο για την άντληση πληροφοριών συναφών με τη διδακτική ενότητα.

ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

Α΄ ΣΤΑΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ: Αφόρμηση   (1^η διδακτική ώρα)

-Ως αφόρμηση χρησιμοποιήθηκε η βυζαντινή εικόνα της αναστύλωσης των εικόνων και ζητήθηκε από τους μαθητές να εκφράσουν με μια λέξη ότι αυθόρμητα σκέφθηκαν ή αισθάνθηκαν παρατηρώντας τη. Και επειδή η αφόρμηση φέρνει στην επιφάνεια βιώματα και προκαλεί έκφραση συναισθημάτων, κλήθηκαν να σχηματίσουν ομάδες ανά δύο και να ανακαλέσουν από τα βιώματα τους έθιμα από την εκκλησιαστική παράδοση ή από τη λαογραφία που γνώριζαν πως σχετίζονται με την Κυριακή της Ορθοδοξίας. Στη συνέχεια ακολούθησε :

-Η καταγραφή χρήσιμων για την διαπραγμάτευση του θέματος όρων: Χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του « καταιγισμού ιδεών»  τους ζητήθηκε να πουν λέξεις-κλειδιά που αφορούν στην Εικονομαχία την οποία πρωτοδιδάχτηκαν στο μάθημα της Ιστορίας της Β΄ Γυμνασίου. Οι απαντήσεις τους καταγράφηκαν από εμένα στον πίνακα και κατηγοριοποιήθηκαν ανάλογα με το περιεχόμενο τους. Αυτό βοήθησε στο να διασπαστεί το θέμα σε επιμέρους προς διερεύνηση αντικείμενα.

-Η ανάλυση του θέματος σε επιμέρους θεματικούς άξονες: Ποια ήταν τα πολιτικά και τα θρησκευτικά αίτια που οδήγησαν στην Εικονομαχία, ποια ήταν τα γεγονότα που σημάδευσαν αυτή την τόσο ταραγμένη περίοδο, πως όλη αυτή η περίοδος επηρέασε την τέχνη σε όλες τις εκφάνσεις της, πως αποτιμήθηκε τελικά η πολυπλοκότητα αυτής της τόσο ιδιαίτερης πολιτικής, θρησκευτικής, κοινωνικής και ιδεολογικής ιδιαιτερότητας.(Τα παραπάνω βοήθησαν στο να σχηματισθούν ομάδες, οι οποίες ως αντικείμενο θα είχαν την διαπραγμάτευση των ανωτέρω).

Β΄ΣΤΑΔΙΟ: Διδασκαλία

Παρουσίασα με συντομία την Εικονομαχική έριδα ακολουθώντας τη γραμμή του σχολικού εγχειριδίου: Αίτια, φάσεις και θεολογική θεμελίωση της δυνατότητας απεικόνισης του Θείου. Δεν επέμεινα περισσότερο γιατί ακολουθούσε η επόμενη φάση, η οποία θα ήταν και η πιο ουσιαστική για τη διαπραγμάτευση του θέματος με τη χρήση της ομαδοσυνεργατικής μεθόδου.

Γ΄ ΣΤΑΔΙΟ: Χωρισμός ομάδων, παρουσίαση εργασιών μετά από τη χρήση πηγών και φύλλων εργασίας στην ολομέλεια, αξιολόγηση, θεατρικό μονόπρακτο, σύνδεση της εικονομαχικής πραγματικότητας του τότε με του σήμερα, κλείσιμο.

                               I.            Χωρισμός ομάδων:

Οι μαθητές χωρίσθηκαν σε τρεις ομάδες των πέντε ατόμων και μια των τεσσάρων. Κάθε ομάδα είχε το συντονιστή, τα μέλη και τον ασηκρήτη της (γραμματέας)- για να είμαστε στο κλίμα της εποχής-. Η επίβλεψη των ομάδων από την πλευρά μου ήταν διακριτική και ο ρόλος μου καθαρά συντονιστικός και συμβουλευτικός. Το μόνο σημείο στο οποίο διακριτικά παρενέβην-για ευνόητους λόγους- ήταν στο να μην αποτελέσουν μια ομάδα μόνοι τους οι μουσουλμάνοι μαθητές του τμήματος, οι οποίοι δεν έχουν πάρει απαλλαγή από το μάθημα των θρησκευτικών. Τα ονόματα των ομάδων δόθηκαν επίσης από εμένα γιατί ήθελα να είναι κοντά στο κλίμα και στην ατμόσφαιρα της εποχής. 

-Α΄ ομάδα: Οι Χρονογράφοι: Μέλημα τους ήταν ή καταγραφή των ιστορικών γεγονότων που σημάδεψαν τις δυο φάσεις της Εικονομαχίας. Αφού τους δόθηκαν πηγές που αφορούσαν στα ιστορικά γεγονότα της εποχής, κλήθηκαν να καταγράψουν στο φύλλο εργασίας τους το χρονικό της Εικονομαχίας, διατυπώνοντας με σαφήνεια τα επιχειρήματα των Εικονομάχων και των Εικονόφιλων, προσπαθώντας όμως να αποστασιοποιηθούν και χωρίς να πάρουν  σ’ αυτό το στάδιο θέση.

-Β΄ομάδα : Η συντεχνία των Αγιογράφων (ή αλλιώς :Πώς να αποτυπώσεις το άπειρο;) . Όπως μαρτυρείται σε πηγές της εποχής σ΄ αυτούς ανήκαν οι  αγιογράφοι, οι εικονογράφοι και οι ψηφιδογράφοι. Η ομάδα αποτέλεσε στην ουσία ένα μίνι καλλιτεχνικό εργαστήρι έργο του οποίου θα ήταν να διακρίνει τον εικονομαχικό από τον εικονόφιλο ζωγραφικό διάκοσμο. Το φύλλο εργασίας τους περιείχε κατά συνέπεια απεικονίσεις από εικόνες, τοιχογραφίες και ψηφιδωτά ναών, οι οποίες αποτελούσαν παραδείγματα από την εικονομαχική ή όχι τέχνη της εποχής την οποία καλούνταν με απλό και σαφή τρόπο να περιγράψουν και να διακρίνουν.(Τους είχαν δοθεί οδηγίες για τον τρόπο με τον οποίο θα το έκαναν). Η λέξη ζωγραφική άλλωστε έχει μέσα της τη λέξη «ΖΩ», και δεν θα μπορούσε σε καμιά περίπτωση η τέχνη να είναι απούσα από τις ομάδες μας.

-Γ΄ΟΜΑΔΑ: Οι συνοδικοί και το «Σιλέντιον»( ή με απλά λόγια οι Θεολόγοι της εποχής). Με βάση τις πηγές που τους δόθηκαν από τα κείμενα του Ιωάννη του Δαμασκηνού, του Θεόδωρου Στουδίτη και του χρονογράφου μοναχού Θεοφάνη, κλήθηκαν να καταγράψουν στο φύλλο εργασίας τους την θεολογική και παιδαγωγική σημασία των εικόνων με βάση τα επιχειρήματα και τις απόψεις των προαναφερθέντων πατέρων.

Δ΄ΟΜΑΔΑ: Οι αποτιμητές –αξιολογητές.

Το έργο τους ίσως ήταν και το δυσκολότερο. Αυτοί έπρεπε με συντομία να αναφερθούν στα αίτια και στις συνέπειες της εικονομαχίας. Αφού τους δόθηκαν πηγές που αφορούσαν στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική κατάσταση της εποχής- με κυριότερη αυτής της Αρβελέρ που ασχολήθηκε επισταμένα με την έριδα- κλήθηκαν στο φύλλο εργασίας τους να καταγράψουν το αίτιο και το αιτιατό, αλλά και το σημαίνον και το σημαινόμενον στα γεγονότα της περιόδου. Ταυτόχρονα κλήθηκαν να αποτιμήσουν και να αξιολογήσουν με συντομία την αίσθηση που τους άφησε αυτή η τόσο ιδιαίτερη για την ιστορία περίοδος, η οποία στην ουσία αφορούσε στη σύγκρουση δυο κόσμων.

                            II.            Παρουσίαση εργασιών στην ολομέλεια (2^η διδακτική ώρα)

Οι ομάδες, αφού είχαν το χρόνο να μελετήσουν τις πηγές που τους διανεμήθηκαν και έχοντας την ευκαιρία να πλοηγηθούν στο διαδίκτυο στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις που τους έδωσα, απάντησαν στα φύλλα εργασίας και παρουσίασαν τη δουλειά τους στην ολομέλεια. Ταυτόχρονα δέχθηκαν ερωτήματα από τους συμμαθητές τους και από εμένα.

                         III.            Αξιολόγηση

Ακολούθησε μια μικρή, σύντομη αλλά εμπεριστατωμένη παρουσίαση του έργου των επιμέρους ομάδων από την πλευρά μου(οι σημειώσεις που κρατούσα καθ’ όλη τη διάρκεια βοήθησαν πολύ). Στη συνέχεια δόθηκε ένα νέο- κοινό πλέον για όλες τις ομάδες- φύλλο εργασίας με ερωτήσεις που θα αξιολογούσαν την εμπέδωση της εικονομαχικής έριδας.

                         IV.            Θεατρικό μονόπρακτο

Ακολούθησε ένα μικρό θεατρικό που αποφόρτισε το κλίμα της τάξης  με τη συμμετοχή όλων των ομάδων. Τίτλος του ήταν: « Μια έριδα, δύο φάσεις και ένα Σιλέντιον: Η Εικονομαχία». (Η λέξη «Σιλέντιον» παραπέμπει στην ευρεία σύνοδο που έλαβε χώρα για την επίλυση των προβλημάτων της Εικονομαχίας και τους είχε προκαλέσει μεγάλη εντύπωση, γι΄ αυτό και θέλησαν να τον συμπεριλάβουμε στη διαμόρφωση του τίτλου ).

                            V.            Η Εικονομαχία τότε και σήμερα

Και επειδή θεωρώ πως τίποτα από αυτά που διδάσκουμε και διδασκόμαστε δεν είναι αποκομμένο από το σήμερα, διάβασα στην ολομέλεια αποσπάσματα από ένα εξαίρετο –κατά την άποψη μου- άρθρο του Σταύρου Γιαγκάζογλου με θέμα «τα θρησκευτικά σύμβολα στην εκπαίδευση». Εκεί γινόταν αναφορά σε περιπτώσεις «σύγχρονης» για πολλούς Εικονομαχίας. Πρόκειται για την υπόθεση των «Εσταυρωμένων» στη Βαυαρία γνωστή και ως υπόθεση Seler, καθώς και για την υπόθεση Λάουτσι  η οποία  ξεπέρασε τα νομικά όρια του ιταλικού κράτους και έφθασε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου, το οποίο  το Νοέμβριο του 2009 καταδίκασε την Ιταλία για την παρουσία του σταυρού ως θρησκευτικού συμβόλου στις σχολικές αίθουσες. Αποφεύγοντας να τοποθετηθώ προσωπικά-οι λόγοι ευνόητοι- προσκάλεσα το σύνολο της ολομέλειας σε γόνιμη συζήτηση και κατάθεση απόψεων.

                         VI.            Aπολογισμός- Κλείσιμο

Φθάνοντας στο τέλος, κάλεσα τον κάθε μαθητή να μου περιγράψει  με ένα συναίσθημα τι του άφησε το κοινό μας ταξίδι στους δύσκολους ομολογουμένως δρόμους της Εικονομαχίας.

-Έκανα ένα προσωπικό απολογισμό του τι άφησε σε μένα(δεν θα μπορούσα να μείνω αμέτοχη).

-Τους αποχαιρέτησα μέχρι  το επόμενο «ταξίδι» μας.

Προβλήματα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας

-Το πρώτο πρόβλημα που κλήθηκα να αντιμετωπίσω ήταν ο χρόνος. Τα παιδιά αγχώθηκαν με τα φύλλα εργασίας καθώς τους καθυστέρησε η ανάγνωση και η κατανόηση των πηγών. Το πρόβλημα λύθηκε με την απόφαση μου να προχωρήσω και σε δεύτερη διδακτική ώρα. Αποδείχθηκε τελικά σωστή επιλογή καθώς αποφόρτισε την ένταση, οι μαθητές είχαν επαρκή χρόνο να προετοιμαστούν και δόθηκε χρόνος για  την εφαρμογή νέων διδακτικών πρακτικών -όπως το μονόπρακτο- αλλά και για τη συζήτηση που ακολούθησε.

-Στην πρόσκληση μου να αυτοσχεδιάσουμε ένα μικρό θεατρικό στην κυριολεξία πάγωσαν… Οι ζωηρότεροι το βρήκαν ως αφορμή για «εκτόνωση», ενώ υπήρξαν παιδιά που ντράπηκαν ή αισθάνθηκαν ανασφάλεια λόγω της έλλειψης κειμένου. Προσπάθησα να το ξεπεράσω λέγοντας πως θα είναι κάτι αυθόρμητο από εμάς για εμάς. Θα παίρναμε μέρος όλοι, άλλοι ως εικονομάχοι, άλλοι ως εικονόφιλοι, άλλοι ως συνοδικοί. Με έκπληξη διαπίστωσα πως δυο από τους τρεις μουσουλμάνους μαθητές μου προσχώρησαν από μόνοι τους και χωρίς δισταγμό στην τάξη των Εικονομάχων και μια μάλιστα εξ’ αυτών ήταν «η ψυχή» της παράταξης. Ένας από εμάς θα ήταν πρωτοασηκρήτης (κάτι σαν αρχιγραμματέας) που θα κρατούσε τα πρακτικά της συνόδου. Μάλιστα για να τους εμψυχώσω κράτησα για τον εαυτό μου το ρόλο της αυγούστας Θεοδώρας διαβάζοντας στο τέλος του θεατρικού μας το «συνοδικό». Αυτό ήταν από την πλευρά μου ένα μικρό τέχνασμα για να αποφύγω νέες εντάσεις, γιατί στη διανομή του συγκεκριμένου ρόλου είχα τις περισσότερες υποψηφιότητες και διαισθάνθηκα «σύρραξη». Τα παιδιά που συνέχιζαν να είναι δειλά και διστακτικά τα χρησιμοποίησα ως «κοινό» δηλαδή το λαό που παρακολουθούσε τη σύνοδο, λέγοντας πως στην εικονομαχική διαμάχη ο λαός δεν ήταν ούτε αμέτοχος ούτε  αποστασιοποιημένος από όσα συνέβαιναν . Παρακολούθησαν λοιπόν τα τεκταινόμενα της «συνόδου» με αυτή την ιδιότητα  και δεν έμειναν εκτός  δράσης.

-Το μεγάλο στοίχημα όμως αλλά και το πιο ακανθώδες κομμάτι της όλης διαδικασίας, ήταν η αντίδραση σε όλα όσα διαδραματίζονταν των τριών προαναφερθέντων μουσουλμάνων μαθητών μου. Εδώ οφείλω να κάνω μια παρένθεση. Πρόκειται για παιδιά μεταναστών δυο αγόρια και ένα κορίτσι. Τα αγόρια ποτέ δεν μου είπαν ευθέως πως διαφοροποιούνται σε θρησκευτικό επίπεδο και παρακολουθούν το μάθημα «ωσεί παρόντες», ενώ το κορίτσι με τον αυθορμητισμό που το διακρίνει μου το εκμυστηρεύτηκε σε κατ’ ιδίαν συζήτηση. Ο φόβος όμως για να μην ξεχωρίσουν τους οδήγησε στο να αποφύγουν να ζητήσουν απαλλαγή από το μάθημα. Καταλαβαίνετε λοιπόν την ιδιαιτερότητα που είχε το ζήτημα της εικονομαχίας για την ανεικονική κουλτούρα τους.

Η αγωνία μου και ο προβληματισμός μου έγιναν μεγαλύτεροι όταν κληθήκαμε με αφορμή το άρθρο του Γιαγκάζογλου να θέσουμε ερωτήματα για το σήμερα όπως: πώς προάγεται τελικά η θρησκευτική συνείδηση; Απαγορεύοντας και αποκαθηλώνοντας τα πολιτισμικά σύμβολα της πλειοψηφίας ή φιμώνοντας την θρησκευτική ετερότητα και την έκφρασή της;

Εκεί η συζήτηση άναψε για τα καλά. Η πλειοψηφία των παιδιών τάχθηκε υπέρ της διατήρησης των θρησκευτικών συμβόλων, ενώ η μειοψηφία αναγνώρισε το δικαίωμα της ύπαρξης τους χωρίς όμως αυτά να γίνονται στοιχεία προσηλυτισμού.

Η συζήτηση έκλεισε με την αναγνώριση του δικαιώματος όλων στη θρησκευτική έκφραση, χωρίς όμως αυτή να γίνεται εργαλείο εκδήλωσης θρησκευτικού φανατισμού.

Τέλος, κάνοντας μια σύντομη αποτίμηση της εφαρμογής του σχεδίου μου, θα  τολμούσα να πω πώς ήταν από τα δυσκολότερα και συνάμα από τα δημιουργικότερα μαθήματα που έχω κάνει.

Αυτό το εργασία χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού 4.0 Διεθνές .